Gure mendekua geure haurren irribarreak izango dira

Bobby Sands

Nolako kosmobisioa, halako Herria

Mundua ulertzeko moduak eta moduak daudenez, kosmobisioak ugariak dira, begiradak anitzak direlako. Beraz, garrantzitsua da kosmobisioaren ezagutza, horren araberakoa baita sortzen dugun mundua.

Mendebaldeko kosmobisio hegemonikoa binarioa dugu: generoan, moralean, boterean, kolorean, kapitalean... Izan zaitezke neska ala mutila, ona ala gaiztoa, zapaldua ala zapaltzailea, txuritxoa ala beltza, polita ala itsusia, aberatsa ala pobrea. Ez da onartzen bai eta ezaren arteko izaterik. Gainera, binarismo guztiak hierarkizatzen dira; bata beti gailentzen zaio besteari.

Linealak gara lerro zuzen abstraktu bat jarraitzen dugun momentutik, garapenaren mitorantz edonon eta edonoiz aplikatu behar den lerro zuzen infinitua. Zuzen ekin behar diogu bideari, gureak egin du bestela; modernitatearen izenean zapalduak izango gara. Egia bakar eta absolutu horren izenean besteak kolonizatzea du helburu. Horretarako erabiltzen duen erretorika indibidualismoan oinarritzen da: zuk zeuk erabakitzen duzu zer egin; zeure esku dago etorkizuna.

Herri indigenek bestelako begiekin ikusi ohi dute jendartea. Binarioaren aurrean aniztasuna, linealaren parean ziklikoa eta indibidualismoaren gainean komunitatea. Izate ezberdinen funtzioa da elkar osagarritzea, bata besteari gailendu beharrean oreka bilatzea da helburu; beti ere, bizitza eta ama lurra oinarri izanik.

Herri indigenentzat, bai eta ezaren artean agian dago. Beraz, ez da ezaren guda baietza sortzen duen  bide bakarra. Gaizki eta ondoren artean, hirugarren biderik badute, aymara hizkuntza ez baita bibalentea, tribalentea baizik. Denbora ziklikoa da bizitzaren eta honen erreprodukzioaren erritmoak erdigunean daudelako. Bestelako jendarterik ez dute irudikatzen.

Horrek guztiak zer pentsa eman digu. Nola ikusten ote dugu euskaldunok mundua? Gure historian nagusi da auzolana. Auzolanez lortu dugu gure kultura berreskuratzea, ohiturak eta hizkuntzak geure berregitea, kolonizazio sentimendurik gabe deskolonizazio prozesuak eraikitzea. Izan ere, badira hamarkada dexente gure herri jakintzak akabatzeko saiakera basatia egin zenetik, inkisizioak sorgin ehizari ekin zionetik. Historia irabazleak idazten duenaren ziurtasun osoz, kolonialismoaren zantzuak geuregan ikusten hasi gara: San Juan, Santa Ageda, urtaroak, eguberria...

Euskaldunok ez al genuen egutegirik kristautasuna iritsi baino lehen? Baliteke santuen araberakoa beharrean ama lurraren araberakoa izatea gure egutegia: solstizioak, uzta garaiak (uztaila, garila, garagarrila, agorrila...), lurra esnatzeko deiak (Santa Ageda, inauteriak), etab. Bestelako ospakizunak ere eraldatuta iritsi zaizkigu. Esaterako, akelarrearen protagonista aker zakil handi bat izan beharrean, alka landarea izan zitekeen sorginen artean.
 
Gaur egun euskal kosmobisioa mendebaldeko hegemonikoarekin kutsatuta somatzen dugu. Dena den, bizirik diraute garai bateko jatorrizko jakintza zantzu batzuek. Horiek beharko lukete izan gure herri proiektuaren zurtoin. Hori dela eta, mundu ikuskera horiek erdigunean jarri eta Euskal Herri iraultzailea eraikitzeko proiektuari ekin beharko genioke.

Hausnarketa hauetara heldu gara Bolivian izan dugun esperientziari esker. Borroka internazionalista lagungarria da gure herria askatzeko eta, aldi berean, gure herria askatuz beste herrien askapen prozesuei ekarpena egiten diegu. Euskaldunok urte luzez daramagu noranzko bikoitza duen borroka honetan, hain zuzen ere, 30 urte borrokaz bete dituen erakunde internazionalista dugu gurean. Horrexegatik, gure azken kronika Askapenari zorion iraultzailerik beroena emanez baino ezin dugu amaitu. 30 urtez gure herria eta beste herriak maitatuz bere lana aurrera eraman du, norberaren herria maite ez duenak ezin dituelako besteak maite, borrokan hamaika herrik diraugun arren, borroka bakarra delako.

Hori guztia ospatu eta aldarrikatzeko, urriaren 7an hitzordu garrantzitsua izango dugu Berriozarren; Askapenaren 30. urteurren ekitaldian ikusiko dugu elkar.

Borrokak uztartzen, herriok burujabe!

G20 akatu! David eta besteak askatu!

Hilabete eta erdi pasa da jadanik David Hanburgoko kaleetan atxilotu zutela, G20aren aurkako protestetan parte hartzen ari zela. Hilabete eta erdi, bere hurbilenekoengandik urrun, Alemaniako kartzela batean bahiturik dutela.

1999an, munduko 20 estatu boteretsuenetako buruek G20 gailurra sortu zuten, munduaren eta gure geroari dagozkion erabaki garrantzitsuenak hartzeko. Hala, sistema kapitalista heteropatriarkarrak irauteko behar dituen estrategiak zehazteko eta kontrola eta esplotazioa areagotzeko mekanismoak eztabaidatzeko baliatzen dute gailurra.

David, oraindik atxiloturik dauden gainontzeko aktibistekin batera, hori salatzeagatik izan zen atxilotua. Mundu jasangaitz hau aldatu nahi dugunoi disidentziarako lekurik ez dagoela erakutsi nahi digute. Baina, guk argi dugu, sistemak egunerokoan erakusten digun bezala, gure miseriak haien biolentziaren ondorio direla. Eta horregatik hartzen dugu disidentziarako hautua, borrokatzeko hautua.

Gure babes eta elkartasun osoa David eta gainontzeko aktibista espetxeratuei!

Herriok erabaki nahi dugulako borrokak uztartzen, herriok burujabe!

G20 akatu! David eta besteak askatu!

Amaitzeko, gogora ekarri nahi dugu abuztuaren 23an 19:00tan Udaletxe parean egingo den elkarretaratzea eta Hanburgon abuztuaren 6an atxilotuei elkartasuna erakusteko egindako manifestaldia

Herri boteretik gizarte eredu berri baten eraketara

Argentinako​ ​ herri​ ​ botereen​ ​ borroka​ ​ behar​ ​ bezala​ ​ ulertzeko​ ​ inperialismoaren​ ​ kolonizazio prozesu​ ​ ezberdinak​ ​ ezagutzea​ ​ beharrezkoa​ ​ da.​ ​ Espainiarrak​ ​ Amerikako​ ​ kontinentera​ ​ heldu zirenetik,​ ​ 1816an​ ​ Argentinak​ ​ lorturiko​ ​ independentzia​ ​ arte,​ ​ indarkeria​ ​ eta​ ​ lapurretak​ ​ nagusi izan​ ​ ziren​ ​ kontinente​ ​ osoan.​ ​ Behin​ ​ independentzia​ ​ formala​ ​ lortuta,​ ​ guda​ ​ zibilak​ ​ pasata​ ​ ta originarioen​ ​ ta​ ​ beltz​ ​ esklabu-ohien​ ​ genozidioa​ ​ ta​ ​ gero,​ ​ frantses​ ​ eta​ ​ ingeles​ ​ inperioen​ ​ eta gerora​ ​ yankee-en​ ​ interesen​ ​ menpe​ ​ garatu​ ​ zen​ ​ herrialdea,​ ​ lehenengo​ ​ sektorera​ ​ mugatutako ekonomia​ ​ inposatuz.​ ​ Hau,​ ​ hainbat​ ​ diktadura​ ​ eta​ ​ demokrazia​ ​ faltsuren​ ​ menpean​ ​ eman​ ​ zen.

XX.en​ ​ mendearen​ ​ erdialdean,​ ​ nekazarien​ ​ borroka​ ​ pil-pilean​ ​ zegoenean,​ ​ 1946an​ ​ Peronek hartu​ ​ zuen​ ​ boterea,​ ​ herrialdean​ ​ langileen​ ​ iraultza​ ​ ekiditeko.​ ​ Paktu​ ​ sozial​ ​ baten​ ​ bitartez, langileen​ ​ eta​ ​ burgesia​ ​ ezberdinen​ ​ interesak​ ​ asetzen​ ​ saiatu​ ​ zen.​ ​ Kontestu​ ​ honetan​ ​ eman​ ​ zen Argentinako​ ​ industrializazioa.​ ​ Estatu​ ​ Batuek,​ ​ euren​ ​ interesak​ ​ kolokan​ ​ jar​ ​ zitzazkeen industria​ ​ lokala​ ​ eta​ ​ klase​ ​ borrokaren​ ​ garapena​ ​ ikusita,​ ​ herrialdean​ ​ estatu​ ​ kolpe​ ​ baten bitartez,​ ​ bere​ ​ esanetara​ ​ egongo​ ​ zen​ ​ Videlaren​ ​ diktadura​ ​ ahalbidetu​ ​ zuen​ ​ (1976-1983), 30000​ ​ desagertu​ ​ baino​ ​ gehiago​ ​ utzi​ ​ zituena.​ ​ Errezeta​ ​ neoliberalak​ ​ jarraituz,​ ​ industria pribatizatu​ ​ eta​ ​ suntsitu​ ​ egin​ ​ zuen​ ​ honek,​ ​ kontinenteko​ ​ beste​ ​ hamaika​ ​ txokotan​ ​ bezalaxe.

Jarraitu irakurtzen

Libano, herrialde txiki baten borroka handia

Nabatieh, Libanoko hegoaldera iritsi bezain pronto deigarri egiten den lehen gauza bide bazterretan pilatzen diren Amal eta Hezbolaren banderak dira. Dena den, mendebaldeko komunikabideek aurkeztutako errealitatearen arrastorik ez dago. Mugimendu integristak nagusi diren lurraldea honetan, ez dago Sharia edo fundamentalismoaren zantzurik. Biztanleen abegitasuna eta lasaitasuna besterik ez. Israelen okupazioaren aztarnak ordea nonahi ikusi daitezke. Baitere libanotarren behin eta berriro altxatzeko gaitasuna.

Israelen eta Libanoren arteko harremana odolez zipriztindutakoa izan da. Asko eta askotariak izan dira Israelek Libanoko lurretan burututako operazio militarrak. 1978. urtean Libanoko hegoaldera ihes egindako palestinar askapen mugimenduko kideak akatzeko nahian erasoaldia burutu zuen Israelek. Libanoko Gerra Zibilaren testuingurua baliatuz 1982. urtean Beirut arte iritsi zen Israeleko armada eta 1985. urtetik 2000. urtera Litani ibaiko hegoaldea okupatu zuten. 2006. urtean erasoaldi berri bat pairatu zuen Libanoko hegoaldeak, baina oraingo honetan Israelek ez zuen lurraldea okupatzea lortu.

Jarraitu irakurtzen

Gora munduko indigenen borroka!

Miloika dira indigenak Mexikon, eta dozenaka beraien herriak. Nahiz eta jatorrizko herrialdea izan, edo hain zuzen ere horregatik, lehenbizi sistema inperialistak eta ondoren kapitalistak, gehien baztertu dituenak dira. Mexikoko geruza zapalduena eta behartsuena osatzen dute egun. Bi asteetan zehar errealitate honetara gerturatu eta hobeto ezagutzeko aukera eduki dugu.

Frayba, “Centro de Derechos Humanos Fray Bartolomé de Las Casas”, 1989an sortu zen, Samuel Ruiz apezpikuaren eskutik. Beraien lana Chiapas-eko giza eskubideen urraketak jaso eta aholkularitza juridikoa ematea da, batez ere herrialde indigenen aurkako giza eskubide urraketen kasuetan. Desagerpenak, torturak, lurren bidegabeko desjabetzeak, erailketak… dira eskuartean eduki ohi dituzten urraketak. Prebentzio lanean ere ibiltzen dira, horretarako giza eskubideen nazioarteko begiraleak prestatu eta komunitate indigenetara bidaltzen dituzte, hauen presentzia hutsarekin gatazken intentsitatea murrizten delako, eta giza eskubideen urraketarik gertatuz gero hauek lehen eskutik dokumentatu ahal izateko. Giza eskubideen nazioarteko begirale lan hau izan da guk bi asteetan bete dugun eginkizuna. Bi komunitate ezberdinetan egoteko aukera eduki dugu, bakoitzean astebete igaroaz.

Jarraitu irakurtzen

Evo Morales Ayma: eraldaketaren izena, izana edo ezina

2006an asanblada konstituziogileko kideen hausteskundeak egin ziren Bolivian. MAS-ek gehiengoa lortu zuen, baina ez zen bi herenetara heldu. Horregatik, hainbat neurri adostu behar izan zituzten. Adoste prozesu horretan, presidentea soilik behin berraukeratzea hitzartu zuten oposizioaren eskaeragatik. Geroztik, Evo Morales berriz hautatu ahal izatea da eztabaida politikoaren gako nagusienetariko bat. Baina, zergatik da hain garrantzitsua herri sektore handi batentzat Evo berriz izendatua izatea? Zer dago presidentearen figura horren atzean?

Diotenez, gaueko ordu txikietan itzartzen da Evo, eta berekin batera baita bere inguru gertukoak ere. Izango da nekazari ohiturengatik, izango da herritarrekiko arduragatik, batek daki zein den ordu horietan ministroak esnarazteko arrazoia. Hala ere, ez pentsa lotara iluntzean joaten denik, gau erdia jota oheratzen da. Badirudi, esana betetzen duen horietakoa dela, eta horri balio handia ematen diote boliviarrek. Irmoki sinisten dute Evorengan; izan ere, beldur handienetakoa da inor gobernuan sartu eta ustelkeriak jatea, prozesu eraldatzailera arte erreferentziatzat izan dituzten Estatu botere gehienak ustelak izan baittira. Baina Evok badu zer edo zer horrelakorik sekula ez duela egingo helarazten diena herritarrei. Horrez gain, umiltasunetik ideiak tinko ekiten dio bere lanari, eta sektore ezberdinak kohesionatzeko gaitasuna du.

    

Evo Morales Lauca Ñ-ko (Chapareko) VI. Osasun Ferian herritarrei zuzenduz

Zer da umiltasuna presidente batengan? Brigada honek aukera izan du zuzenean bere jardun publikoa ikusteko. Guk iruditerian genuena liderrak formala, tinkoa eta zorrotza izan behar zuela zen, etsaiaren aurrean bere ahultasuna jartzen ez duen horietakoa. Evori entzun diogu, ordea, ez zela mediku ebakuntzei beldur zelako, baita ez zela oilorik hiltzen ausartu ere nekazari garaian. Patxadatsu ekin zion ekitaldi ostean herritarrei agurtzeari. Hain da gertukoa non jendeari barruraino sartu eta subjektibitatean eragin dion. Orain 12 urte pentsaezina zen indigena batek Estatua gobernatzea. Gaur egun, berriz, Evo karguan nola mantendu pentsatzen ari dena gehiengoa da. Aldi berean, lehen aldia da boliviar haur indigena batek handitan bere burua presidente irudika dezakeena. Izan ere, urte batzuk atzera umeen iruditerian nekazari edo gidari izatea besterik ez zegoen.

Herritarrekiko gertutasuna ezin izan izaera kontua soilik, ikusi besterik ez da bere ibilibidea. Herri mugimenduetan du jatorria, baita bihotza ere. Chaparen jaioa da, lurralde tropikal, kokalero eta borrokalarian. Gaur egun 1000 dira Tropikoan dituzten sindikatuak, denak elkarlanean ari direnak, txinaurri lana egiten dutenak, eraldaketa prozesuaren sustrai sendoak direnak. Hori dela eta, soberan daki herritarren aldarrien garrantziaz eta botere instituzionala lortu bezain pronto ekin zion baliabide naturalen eta enpresa estrategikoen nazionalizazioari. Ahal bezain pronto soldata arrakala txikitu zuen, bere soldata jaitsi eta herri xumearena igoz. Horrelako praktikekin eta lan ordu luzeekin agintaritzaren lehen urtean bete zuen hitz emandako programa.

Baina zenbat denbora iraun dezake pertsona batek bizi erritmo hori jarraituz? Ezin dugu ahaztu pertsonon ezaugarririk garrantzitsuena zaurgarritasuna dela. Badirudi boliviarrek Evo betikotu dutela. Evorengan dute sinismena, ez hainbeste proiektu politiko batengan. Zer gertatuko da Evo egongo ez denean? Finean, herri oso baten eraldaketa prozesua pertsona baten mende jartzen ari dira. Latinoamerikako beste herrialde batzuetan eman den fenomenoa Bolivian errepikatzen ari da.

Evo betierekoa izango balitz ere, lidergoaren eredu hau herri jakintza indigenekin kontraesanean egongo litzateke. Esaterako, demokrazia komunitarioan, lidergoa bikoitza da: emakume eta gizon batez osatua eta aldiro-aldiro txandakatua. Aldiz, gobernuaren postu gorenak mantendu nahi diren bi gizonek betetzen dituzte. Hala ere, Evoren lidergoa aldatzearen aldekoak indar eskuindarrak dira. Izan ere, txandakatzearen arrazoi nagusia demokrazia liberalaren logikatik dator, “sasi diktaduraren” aitzakiapean botere instituzionala berreskuratu nahi dute, kontrol ekonomiko osoa edukitzeko.

Ikusgarria da Evorekin lidergo tradizionalaren ezaugarri batzuk eraldatu direla. Beste batzuek, ordea, indarrean diraute: ez al da, bada, Evo gizonezkoa? Ez al da, bada, Evo ezinbestekoa? Hausnarketa hauek Euskal Herrira ekarriz emango diogu kronikari amaiera: Zer ezaugarri jartzen dizkiogu lider bati? Zein lider eredu sustatu dugu? Euskal Herriak nahi al du liderrik? Behar al du? Nolakoa beharko luke izan? Edo nolakoak beharko lukete izan?

Orriak

Subscribe to Askapena RSS