Bi herri ditut maitatzeko eta mundu bat bere alde borrokatzeko

Pakito Arriaran

Emakumeen borroka, ezinbesteko iraultza ikustezina. Libanotik 4. kronika

Errefuxiatu moduan bizitzea ez da erraza. Etxea, lana, familia eta herrialdea galtzeaz gain Libanon bigarren mailako hiritar bilakatzen dira errefuxiatuak. Egoera larri honetaz gain, emakumeek, hau guztia zeharkatzen duen zapalkuntza pairatu behar dute: patriarkatua.

Nahr el-Baredeko Najdeh elkartea

Emakumeen rola argia da errefuxiatu guneetan: etxebizitzaren kudeaketa, zaintza eta ugaltze lanak. Medikuen iritzian benetako arazoa da azkenengo hau. Alde batetik, askotan erditzen dituzten haur kopurua ez dagoelako haien esku, eta bestetik, osasun arazo larriak garatzen dituztelako kanpalekuen baldintza desegokiak direla eta. Gerratik ihesi eta senar gabe datozen emakumeek gainera, komunitatearen bazterkeria jasan dezakete etxean gizonik ez egoteagatik. Honez gain, emakume gehienak ikasketarik gabe heltzen dira Libanora. Hainbat elkarteek egoera honi aurre egiten diote. Emakumeei lana lortzeko ikasketak eta lege aholkularitza eskaintzen diete. Baina, esan dugunez, emakumeak zaintza lanetaz arduratzen dira eta, honen ondorioz, kanpoan lan egin ez ezik etxeko lan guztia eurek egin behar dute. Sistema patriarkalean gainera, berezkoa den emakumeekiko indarkeria erantsi behar zaio. Egoera larria bada ere, erakunde askoren ustez aurrerapausoa da emakumeek honi buruz hitz egiten hastea. Aurreko hamarkadetan pairatutako tratu txarrak normalizatu zituzten, baina gutxinaka honen kontra egiten hasi dira. Gaur egun, adibidez, “indarkeria” hitza erabiltzen hasi dira. Horrelako aldaketak benetan garrantzitsuak dira, kontzeptu honen erabilera indarkeri honen normalizazioaren aurkako ekintza da eta.

Emakumeak hasi dira, bada, egoera honen inguruan kontzientzia izaten, eta geroz eta espazio propio gehiago sortu dituzte. Gune hauen oinarrietako bat emakumeen ahotsa entzutea da. Lan komunitarioa egiten dute maiz, batak besteari laguntza eskainiz. Esparru hauetan lan garrantzitsua egiten duen erakunde palestinar bat Najdeh Association da. Gerra zibilaren testuinguruan sortua, errefuxiatu eremu guztietan emakumeen behar ezberdinei aurre egiten die. Emakumeentzat zerbitzuak eskaintzen hasi zen baina egun, hainbat programa antolatzen ditu: lege aholkularitza, laguntza psikologikoa, haurtzaindegia, indarkeri matxistaren aurkako kanpainak, ahalduntze kurtsoak, e.a.

Hala ere, erakundeko kideek sarritan arazoak izan dituzte kanpainak aurrera eramatekoan, Beiruten zein errefuxiatu esparruetan. Hauen kontrako eragilerik handiena mugimendu erlijiosoen hazkundea da. Leila El Ali-ren hitzetan, Najdehren zuzendaria, emakumeen egoera okertuz doa urteak igaro ahala, erlijioa inperialismoarekin anaitu baita Ekialde Hurbileko herrien askatasun gosea bahitzeko. Erlijioak botere politikoa lortu du, alderdi eta elkarte sekularrena ahulduz. Emakumeen eskubideak berreskuratzeko ezinbestekoa da jendeartearen sekularizazioa, eta horretan jarduten duten alderdi edota mugimendu ezkertiarrak badaude palestinarren artean. Baina orokorrean emakumeen borroka bigarren mailako borrokatzat hartzen dute. Berdintasunaren aldeko diskurtsoa izanik, geroz eta emakume gehiagok parte hartzen dute mugimendu politiko hauetan. Dena dela, emakumeen lanpostuak lan sozialetara murrizten dira eta erabaki-guneetan emakumeen parte hartzea ez da arruntena.

Emakumeen eskubideak emakumeek berreskuratu behar dituzte eta badaude honen jakitun diren asko. Emakumeak beti izan dira borroka sozialen parte, baina bada garaia zuzendaritza postuak eskuratzeko, esparru publikoan agerpena izan dezaten. Baldintzak badaude egoera latz honi aurre egiteko baina eginbeharrak ere handiak dira. Botere politikoaren laguntza beharrezkoa da, emakumeen borroka lehenengo mailakoa izan behar da herriaren askatasuna erabatekoa izan dadin. Leilaren iritziz aldaketa ematen ari da benaunaldi berrien artean, neskak geroz eta antolatuagoak daude eta mutilak hasi dira beraien eskubideez arduratzen. Baina benetako aldaketa emateko jendeartearen sekularizazioa beharrezkoa da, eta lan sakona egin ezean, zail ikusten du bide horri eustea.
 

Elkartasuna, Badawiko bihotza

Harrera lekua da Badawi. Libanoko iparraldean (Tripolitik 5 kilometrora) kokatzen da errefuxiatu gune hau eta 40.000 errefuxiatu inguru bizi dira bertakoen esanetan. Gehienak palestinarrak dira, asko eta asko Nabatie eta Tel al-Zaatarko guneak suntsitu ostean etorritako familiak. Kurduak, irakiarrak, libanotarrak eta, nola ez, siriarrak ere topatu daitezke eremuko kaleetan zehar. Komunitateak urteetan zehar geroz eta errefuxiatu gehiago hartu ditu, laguntza eskainiz, Badawin elkartasuna eta batasuna iparra baitute. Bereziki 2006an Israelen erasoaldiaren ondorioz hegoaldeko jende ugari Badawira heldu zen. 2007an, gainera, Nahr el-Bared errefuxiatu guneko milaka palestinar jaso zituen. Zailtasunei aurre eginez, Badawiko palestinarrek komunitate handia, sendoa eta trinkoa osatzen dute.

Badawiko Scout Talde Palestinarra

Badawin antolakuntza, elkartasuna eta hezkuntza oinarri dituzte eta hauei esker lortu dute errefuxiatuen bizi-baldintzak hobetzea. Nabaria da beste errefuxiatu guneekiko antolakuntza maila. Beharrak eta zailtasunak oso larriak izan arren (gainpopulazioa, lan falta, zakar kudeaketa, ura, argindarra… dituzte arerio), Badawiko komunitateak hauek konpontzeko erabaki irmoa du, eta bide horretan dihardu; duintasuna eskuratzeko bidean, hain zuzen. Libanoko gobernuaren ahanzturaren eta GKEen interesen aurrean, palestinar komunitateak badaki soilik beraien boterea antolatuz lortu ditzaketela bere helburuak.

Palestinar elkarteak dira komunitatearen bihotza. Bere ase beharrei irtenbidea bilatzeko komunitate hauen inguruan antolatzen baitira. Gehienetan boluntario gisa lan egiten dute. Elkarteen lan nagusia errefuxiatuen osasuna, laguntza psikologikoa, hezkuntza, kultura eta aisialdi guneak bermatzea da. Klinikak, zentro sozialak edota elkarte kulturalak sortu dituzte horretarako. Zerbitzu hauek azken urteetan gerratik ihes etorritako siriarrei zabaldu dizkiete.

Palestinar nortasunak garrantzia handia du errefuxiatu guneetan, baita Badawin ere, batez ere haurrekin egindako lanean. Palestinako historia eta kultura igortzea dute helburu scout zein elkarte kulturalek. Palestinaren izana eta ezina dute ikasgai: sionistek bere herrialdea okupatzen dute, haien lurra eta ondare kulturala ustiatuz. Hori dela eta, nazioa maite dutelako, borrokan jarraitzen dute.

Komunikazioaren garrantziaz oharturik, Palestinian Arab Cultural Club proiektu komunikatiboa jarri dute martxan. Badawiko bizipenen berri ematen dute. Proiektu independientea da berea, alderdien kontrolpetik at; betiere ikuspegi ezkertiarra eta sekularra jorratuz. Sare-sozialetan aritzen dira nagusiki baina Camp Cast Youtube kanala ireki dute, Badawiko telebista gisa. Kanpalekuko bizitzaren berri emateaz gain, beste herrialdetan palestinarekiko elkartasun keinuak ere helarazten dituzte.

Palestinatik urrun, bigarren mailako biztanle izanik eta errefuxiatu gune txiroetan bizi direlarik, Badawiko palestinarrek burujabe izatea erabaki dute. Hau da bere egoera benetan hobetzeko aukera bakarra. Komunitate sendoa, borrokalaria eta kohesionatua osatu dute zailtasunei elkarri aurre eginez.

PCYI-eko gazteekin asanblada

Bilboko Aste Nagusiko ekitaldiaren laburpena

Bilboko Aste Nagusiaren baitan Karpagunean burutu zen Askapenaren 30. urteurreneko ekitaldiaren laburpen bideoa. Bertsoez gain Askapeña konpartsari omenaldia egin zitzaion. Urriaren 7an Berriozarren izango den urteurren egunera deia egitearekin batera La Jodederako musikariek Askapenak 30 urte! abestia jo zuten.

Gogoratu, urrairen 7an Berriozarren galdu ezinezko zita internazionalista duzula!

30 urte borrokak uzatartzen, Herriok burujabe!

ADI! Pertsonak aske. Bretainiako brigadaren kronika ZADetik

Logika kapitalistatik at, pertsonak eta bizitza erdigunean jartzen dituen proiektu bat garatzen ari dira Notre-Dame-Des-Landes herrian kokatuta dagoen ZAD gunean. Zone Á Défendre (ZAD), edo Babestu Beharreko Gunea izendatu zuten eremua  2009an, Frantziako Gobernuak aireportu bat eraikitzeko, hamarnaka baserritar desjabetu zituenean. Ordutik, erresistentzia gune bilakatu dute 1500 hektarea hartzen dituen eremua, erreferentziazkoa Europako okupazio eta autogestio mugimenduan. Askapenaren 2017ko Bretainiako brigadaren lehen geldialdia da honakoa.

Nanteseko periferia eta fabrika handiak albo batera utziz, D81 errepide estuan sartu gara. Hemen hasi eta bukatzen da dena. Kilometro gutxi batzuen buruan ezkerretara hartu, eta ZADeko errepublika independentera ongi etorria ematen diguten kartelak ikusiko ditugu.

Bertara iristearekin batera, denbora gelditzen dela sentitzen dugu, guztia dago lasai, musika atsegin batez lagunduriko jantoki handi baten bueltan, txakurrak (lau hankakoak) eta gu, erritmo berdinean.

Hurrengo egunak argitu du, eta ZAD errepublikako zonalde eta gune desberdinak ezagutzeari ekin diogu. Laster batean, 2012ko protestetara joaten da gure burua, gertakari haiek izan zuten dimentsioak eta intentsitateak bizirik dirau bide bazterretan dauden kotxe erreak eta barrikadetako materialak ikusirik. Gaur gaurkoz, inguruetan bizitzeaz gain, bigilantzia postuak bere horretan mantentzen dituzte, poliziaren jazarpen berri baten aurrean prest izateko.

Zero gunera iritsi gara, harrera gunea (ZAD tourist information). Bertan, liburutegi internazional bat ezagutu dugu, ZADeko liburuez gain, babestu beharreko gunera opari eramandako beste hainbeste liburuk hornitzen dutena.

ZADeko bigilantzia gune nagusia bisitatuko dugu ondoren, eta lekuaren edertasuna eta handitasuna ikusiko ditugu bertatik. Desjabetza eraso berri baten aurrean, ZAD guztira abisua pasatzeko alarma sistema dute, 2012ko egoera errepepikatuko balitz martxan jartzeko.

Baina bukatu dira erresistentziara bideratutako guneez sortutako lekuak, aurrerantz jarraitu ahala, kapitalismotik at eta kolektiboan oinarritutako etxalde eta gune lasaiak aurkituko ditugu.

Lur sail zabalak, animalia eta nekazaritzara bideratuak, gaztategiak, okindegiak, bertatik desjabetuak izan ziren eta bertara bizitzera etorri direnen artean landuak. Kanpotik bisitan datozenentzako guneak, sukaldeak, lo-lekuak eta parte hartzeko eskaintza sozio-kultural zabala. Guztia trukean edo borondatezko ordainaren truke. Lantzen den guztia, ZADeko filosofiarekin bat. Proiektu hainbat martxan: senda-belarren gunea, aroztegia, talde feminista, etxerik gabekoen gunea, haurren hezkuntzara bideratutako proiektuak, munduko kolektibo desberdinen gunea…

ZADen egun bat igarotzearekin batera, beste bizitzeko modu bat posible dela ikus-entzun-sentitu dugu, bizitza duinean oinarritua, gutxi batzuen ongi izatearen gainetik, guztiok bizi duin bat izateko gune bat. Dirua eta presazko bizitzatik at, kolektiboan eta kolektiboarentzak lan egiten duen herri bat.

D81 errepideak ez du harresirik eta ez du behar gainera, baina Berlingo harresi zaharra irudika daiteke norberaren buruan, kapitalismo bortitzean bizi den gizarte eroa eta pertsonak oinarri hartuta bizi den ZADeko errepublika askearen artean.

Brigadistak Filtroko sarraskiaren 23. urteurren ekitaldian

Nolako kosmobisioa, halako Herria

Mundua ulertzeko moduak eta moduak daudenez, kosmobisioak ugariak dira, begiradak anitzak direlako. Beraz, garrantzitsua da kosmobisioaren ezagutza, horren araberakoa baita sortzen dugun mundua.

Mendebaldeko kosmobisio hegemonikoa binarioa dugu: generoan, moralean, boterean, kolorean, kapitalean... Izan zaitezke neska ala mutila, ona ala gaiztoa, zapaldua ala zapaltzailea, txuritxoa ala beltza, polita ala itsusia, aberatsa ala pobrea. Ez da onartzen bai eta ezaren arteko izaterik. Gainera, binarismo guztiak hierarkizatzen dira; bata beti gailentzen zaio besteari.

Linealak gara lerro zuzen abstraktu bat jarraitzen dugun momentutik, garapenaren mitorantz edonon eta edonoiz aplikatu behar den lerro zuzen infinitua. Zuzen ekin behar diogu bideari, gureak egin du bestela; modernitatearen izenean zapalduak izango gara. Egia bakar eta absolutu horren izenean besteak kolonizatzea du helburu. Horretarako erabiltzen duen erretorika indibidualismoan oinarritzen da: zuk zeuk erabakitzen duzu zer egin; zeure esku dago etorkizuna.

Herri indigenek bestelako begiekin ikusi ohi dute jendartea. Binarioaren aurrean aniztasuna, linealaren parean ziklikoa eta indibidualismoaren gainean komunitatea. Izate ezberdinen funtzioa da elkar osagarritzea, bata besteari gailendu beharrean oreka bilatzea da helburu; beti ere, bizitza eta ama lurra oinarri izanik.

Herri indigenentzat, bai eta ezaren artean agian dago. Beraz, ez da ezaren guda baietza sortzen duen  bide bakarra. Gaizki eta ondoren artean, hirugarren biderik badute, aymara hizkuntza ez baita bibalentea, tribalentea baizik. Denbora ziklikoa da bizitzaren eta honen erreprodukzioaren erritmoak erdigunean daudelako. Bestelako jendarterik ez dute irudikatzen.

Horrek guztiak zer pentsa eman digu. Nola ikusten ote dugu euskaldunok mundua? Gure historian nagusi da auzolana. Auzolanez lortu dugu gure kultura berreskuratzea, ohiturak eta hizkuntzak geure berregitea, kolonizazio sentimendurik gabe deskolonizazio prozesuak eraikitzea. Izan ere, badira hamarkada dexente gure herri jakintzak akabatzeko saiakera basatia egin zenetik, inkisizioak sorgin ehizari ekin zionetik. Historia irabazleak idazten duenaren ziurtasun osoz, kolonialismoaren zantzuak geuregan ikusten hasi gara: San Juan, Santa Ageda, urtaroak, eguberria...

Euskaldunok ez al genuen egutegirik kristautasuna iritsi baino lehen? Baliteke santuen araberakoa beharrean ama lurraren araberakoa izatea gure egutegia: solstizioak, uzta garaiak (uztaila, garila, garagarrila, agorrila...), lurra esnatzeko deiak (Santa Ageda, inauteriak), etab. Bestelako ospakizunak ere eraldatuta iritsi zaizkigu. Esaterako, akelarrearen protagonista aker zakil handi bat izan beharrean, alka landarea izan zitekeen sorginen artean.
 
Gaur egun euskal kosmobisioa mendebaldeko hegemonikoarekin kutsatuta somatzen dugu. Dena den, bizirik diraute garai bateko jatorrizko jakintza zantzu batzuek. Horiek beharko lukete izan gure herri proiektuaren zurtoin. Hori dela eta, mundu ikuskera horiek erdigunean jarri eta Euskal Herri iraultzailea eraikitzeko proiektuari ekin beharko genioke.

Hausnarketa hauetara heldu gara Bolivian izan dugun esperientziari esker. Borroka internazionalista lagungarria da gure herria askatzeko eta, aldi berean, gure herria askatuz beste herrien askapen prozesuei ekarpena egiten diegu. Euskaldunok urte luzez daramagu noranzko bikoitza duen borroka honetan, hain zuzen ere, 30 urte borrokaz bete dituen erakunde internazionalista dugu gurean. Horrexegatik, gure azken kronika Askapenari zorion iraultzailerik beroena emanez baino ezin dugu amaitu. 30 urtez gure herria eta beste herriak maitatuz bere lana aurrera eraman du, norberaren herria maite ez duenak ezin dituelako besteak maite, borrokan hamaika herrik diraugun arren, borroka bakarra delako.

Hori guztia ospatu eta aldarrikatzeko, urriaren 7an hitzordu garrantzitsua izango dugu Berriozarren; Askapenaren 30. urteurren ekitaldian ikusiko dugu elkar.

Borrokak uztartzen, herriok burujabe!

Orriak

Subscribe to Askapena RSS